از عیار تا مظنه: فرهنگ اصطلاحات بازار طلا و حسابداری آن

بازار طلا پر از کلمه های کوتاهی است که پشتشان یک تعریف حسابداری دقیق نشسته است. این فرهنگ کوچک برای دو نفر نوشته شده: حسابداری که تازه حساب طلا را گرفته و فروشنده ای که می خواهد زبان مغازه با زبان دفتر یکی باشد.

عیار: خلوص طلا

عیار می گوید در قطعه چقدر طلای خالص هست. طلا ۲۴ عیار خالص است؛ طلای ۱۸ عیار یعنی ۷۵۰ قسمت از هزار قسمت طلاست (مهر ۷۵۰) و بقیه آلیاژ. همین عدد ۷۵۰ مبنای محاسبه وزن خالص است:

وزن خالص = وزن قطعه × عیار ÷ ۲۴

مثال: قطعه ۱۰ گرمی ۱۸ عیار → ۱۰ × ۱۸ ÷ ۲۴ = ۷.۵ گرم طلای خالص. تمام حساب طلا (مظنه، سود، موجودی) روی همین وزن خالص می چرخد، نه روی وزن کل قطعه.

مظنه: قیمت پایه روز

مظنه، قیمت هر گرم طلای خالص در روز است و سه عدد دارد: مظنه پایه (مرجع محاسبه)، مظنه خرید و مظنه فروش. اختلاف خرید و فروش همان حاشیه بازار است. مظنه هر روز و حتی در طول روز تغییر می کند؛ به همین دلیل فاکتور طلا باید تاریخ و مظنه همان لحظه را روی خودش بنویسد.

آبشده: طلای بدون ساخت

آبشده طلایی است که هنوز ساخته نشده: شمش، قراضه و طلای شکسته. دو فرق حسابی با طلای ساخته دارد:

• عیار متغیر — هر تکه عیار خودش را دارد و باید هنگام خرید تعیین و ثبت شود.
• بدون اجرت ساخت — قیمت آبشده = مظنه × وزن خالص، با حاشیه خرید و فروش.

به همین دلیل مغازه ها حساب آبشده را از حساب طلای ساخته جدا نگه می دارند؛ تراز آبشده با تراز ساخته قاطی شود، سود واقعی هر دو خراب می شود. معاملات روزانه آبشده را در خرید و فروش آبشده بدون تماس تلفنی آورده ایم.

مسکوکات و سکه

مسکوک، طلای ساخته شده استاندارد (شمش و اونس) است که عیار و وزن مشخص و مهر شده دارد؛ بین آبشده و جواهر می نشیند. سکه بازار خودش را دارد که بیشتر به عرضه و تقاضای سکه بسته است تا مظنه گرمی؛ در حساب، سکه به تعداد و ارزش روز نگه داشته می شود، نه به وزن گرمی مظنه طلا.

مثقال و واحد های قدیمی

بازار هنوز با مثقال حرف می زند: یک مثقال حدود ۴.۶ گرم است. در دفتر، همه چیز به گرم برگردانده می شود؛ مثقال و سوت واحد گفتگو اند، واحد حساب نه.

اجرت، سود و مالیات در فاکتور

فاکتور طلا چهار ستون دارد که قاطی نکردنشان همه ماجراست: مظنه × وزن خالص (ارزش طلا)، اجرت ساخت، سود فروشنده و مالیات طبق مقررات. تفکیک این چهار ستون هم برای مشتری شفافیت است و هم شرط صورتحساب الکترونیکی؛ ساختار فاکتور را در فاکتور طلا: مظنه، اجرت و سنگ باز کرده ایم.

چرا این کلمات برای حسابداری مهم اند؟

حسابداری معمولی موجودی را به «عدد» می شمارد؛ طلا به گرم و عیار شمرده می شود و ارزشش هر روز با مظنه عوض می شود. به همین دلیل نرم افزار حسابداری طلا باید وزن، عیار، مظنه و اجرت را جدا نگه دارد و سند چند فلز را با هم ببیند. زر برای همین ساخته شده و حساب آبشده و ساخته را از هم جدا نگه می دارد؛ اگر حساب تان هنوز در اکسل است، مقایسه را در حسابداری طلا با اکسل ببینید.

جمع بندی

عیار خلوص را می گوید، مظنه قیمت روز را، آبشده طلای بدون ساخت را و مسکوک طلای استاندارد را. وقتی این چهار کلمه را درست فهمیده باشید، فاکتور درست هم ساده می شود. برای معاملات روز، سامانه خرید و فروش طلا نامیا گلد مظنه لحظه ای و تراز آبشده را همزمان با حسابداری نگه می دارد.